تیتر خبرها
خانه / بختیاری / تاریخچه شهر ایذه

تاریخچه شهر ایذه

تاریخچه شهر ایذه

تاریخچه شهر ایذه یکی دیگر از مقالات بسیار جذاب می باشد که برای وبسایت ویکی بختیاری و مخاطبان عزیز گرد آوری شده است در این مقاله قصد داریم شما را با برخی از محله های ایذه و تاریخچه این شهرستان بختیاری نشین آشنا کنیم در ادامه با ما همراه باشید

موقعیت جغرافیایی شهرستان ایذه

تاریخچه ایذه یکی از شهرستان های بختیاری نشین استان خوزستان می باشد که در خود اقوامی از اکثریت بختیاری های ایران جای داده است بیشترین طایفه ایی که در این شهرستان زندگی می کنند از قوم هفت لنگ بختیاری می باشد که در کنار برخی از طوایف لر و طوایف چهارلنگ به خوبی زندگی می کنند این شهرستان در جنوب غرب ایران واقع گردیده و دارای آب و هوای گرم و خشک کوهستانی می باشد یکی دیگر از نکاتی که لازم هست به آن اشاره نماییم همجواری این شهرستان در رشته کوه های زاگرس می باشد

نام های باستانی شهر ایذه

شهرستان ایذه یکی از شهرهای باستانی ایران است که دارای پیشینه بسیاری است همچنین این شهر در دوران عیلامی ها و حکومت های مختلف نام های بسیاری داشته است که ما قصد داریم با چگونگی انتخاب آن ها شما را آشنا کنیم.

برخی از نام های ایذه

ایزج، ایذه، اوجا، آیا پیر، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر مشهور بوده است این شهر در دوران عیلامی به نام انشان و آنزان مشهور بوده و در گذر زمان به نام های اینز و ایزج و ایزه تغییر یافته یکی از دلایلی که در گذشته نام شهر ایذه اریگ یا ایج نامیده شده وجود ریگ های بسیار در این شهر بوده که این نام توسط اهالی این شهر برروی آن گذاشته شد.

همانطور که در مقاله ها در مورد شهرهای بختیاری و محلی زندگی این قوم زیاد صحبت کردیم دریافتید که تغییر نام در این شهرهای باستانی بسیار است و دلیل شایع و عمده این موضوع قدمت این شهر هاست که در طول تاریخ به دست حکومت های مختلف افتاده است با نگاهی به تاریخ آن ها خواهید دریافت که به دلیل قرار گرفتن آن ها در بهترین موقعیت های جغرافیایی از اهمیت ویژه نزد پادشاهان و متجاوزان قرار داشته اند.

این شهر به دلیل همجواری در کنار تالاب شط در دوره تمدن ایلامی های به نام ایدیده نامیده شده و شباهت این نام با نام ایذه دلیل این نامگذاری می باشد با استناد به برخی از از اسناد تاریخی و کتب های تاریخی و اشاره به کتیبه‌های اشکفت سلمان نام ایذه آیاپیر یا آجاپیر آمده‌است دلایل مختلفی بر اثبات این ادعا وجود دارد که به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد حوقل در صوره الارض ابودلف در سفرنامه، مقدسی در احسن التقاسیم حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از این شهر با نام ایزج می توان یاد کرد اصطخری در مسالک و الممالک ایذه را جزیی از استان خوزستان نامبرده است در برخی از کتب نظیر تاریخ الرسل و الملوک و ابن ایثر و با اشاره مستقیم به تاریخ کامل نام این شهر ایزج نامیده شده.

همانطور که در مقاله ها در مورد شهرهای بختیاری و محلی زندگی این قوم زیاد صحبت کردیم دریافتید که تغییر نام در این شهرهای باستانی بسیار است و دلیل شایع و عمده این موضوع قدمت این شهر هاست که در طول تاریخ به دست حکومت های مختلف افتاده است با نگاهی به تاریخ آن ها خواهید دریافت که به دلیل قرار گرفتن آن ها در بهترین موقعیت های جغرافیایی از اهمیت ویژه نزد پادشاهان و متجاوزان قرار داشته اند.

این شهر به دلیل همجواری در کنار تالاب شط در دوره تمدن ایلامی های به نام ایدیده نامیده شده و شباهت این نام با نام ایذه دلیل این نامگذاری می باشد با استناد به برخی از از اسناد تاریخی و کتب های تاریخی و اشاره به کتیبه‌های اشکفت سلمان نام ایذه آیاپیر یا آجاپیر آمده‌است دلایل مختلفی بر اثبات این ادعا وجود دارد که به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد حوقل در صوره الارض ابودلف در سفرنامه، مقدسی در احسن التقاسیم حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از این شهر با نام ایزج می توان یاد کرد اصطخری در مسالک و الممالک ایذه را جزیی از استان خوزستان نامبرده است در برخی از کتب نظیر تاریخ الرسل و الملوک و ابن ایثر و با اشاره مستقیم به تاریخ کامل نام این شهر ایزج نامیده شده.

احداث راه در شهر ایذه

با نگاهی اجمالی به جغرافیا و تاریخچه ایذه و موقعیت مکانی ایذه در میابید که این شهر یکی از شهرهای استراتژی و دارای اهمیت بسیاری است به دلیل قرار گرفتن آن بر سر راه های شهرهای نفت خیز جنوبی دارای اهمیت ویژه و حداکثری است و همچنین در گذشته هم به دلیل ییلاق و قشلاق عشایر اهمیت برخوردداری از راه ها و گذرگاه های امن در الویت بوده است توسط حکومت ها در دوره های مختلف تاریخی این امر محقق گردیده که بارزترین و معروف ترین آن ها در دوره ساسانیان می باشد میتوان اشاره نمود

لازم بذکر است عده‌ای از مورخین برخی از ایل راه‌های فعلی بختیاری را یادگار آن دوران دانسته‌اند.

پیشینه تاریخی شهر ایذه

همانطور که در این مقاله گفته شد شهر ایذه دارای پیشینه چندصد دهه ای است و در تاریخ خود حکومت های زیادی را به نظاره نشسته از آثار کشف شده در این شهر می توان دریافت که در گذشته بسیار دور انسان های زیادی در این نقطه جغرافیایی خوش آب و هوا و دارای ایل راه های استراتژی زندگی می کردند

برخی از مورخان و باستان شناسان بعد از کنکاش در این شهر نوید زندگی در ۳ الی ۴ قرن گذشته را داده اند این شهر تاریخی از دولت عیلامی قدیم تا کنون آثار تاریخی بسیاری در خود جای داده است که اکنون با کشف آن ها می توان دریافت این شهر دارای قدمت تاریخی و پیشینه ای چند قرنی است با آثار برجسته بسیار با ارزش که قدمت آن ها به دوره عیلامی ها بر میگردد می توان نتیجه گرفت که این شهر یکی از مهمترین نقاط قابل توجه در دوره ایلامی ها بوده است این دوره به قبل از دوره هخامنش در ایذه بر می گردداین پیشینه بسیار روشن از این شهر است که می توان راجع به آن گفت و نوشت.

این آثار به دو دسته آثار عیلام قدیم و نو تقسیم می‌شود که به شرح زیر می‌باشند

دوره عیلام قدیم: این دوره به سلسله سیمشکی متعلق است که چندین بار توسط حاکم اور نابود گشت.آثار باقی‌ مانده از این دوره به شرح ذیل است

الف) نقش برجسته شاهسوار: شاهسوار جایگاهی باستانی است در حومه ایذه‌ که در آن آثار باستانی از جمله نقش برجسته‌ای متعلق به دوره عیلام قدیم (قرن ۲۰ ق. م) واقع شده‌است.این نقش برجسته به احتمال زیاد نمایانگر صحنه بارعام یک پادشاه یا ابراز بندگی در مقابل یک خدا است.

ب) نقش برجسته خونگ اژدر: این جایگاه به خونگ نوروزی نیز معروف است و در نزدیکی دریاچه میانگران (۱۲ کیلومتری شمال ایذه) واقع شده‌است که نقش برجسته‌های آن مانند شاهسوار حجاری شده‌است.

دوره عیلام نو:

ایذه را در دوره عیلام نو «آیاپیر» می نامیدند و پادشاهان آن به صورت مستقل زیر نظر سوخالماهو وزیر اعظم عیلام حکومت می‌نموده حکومت عیلام در این دوران به صورت اتحادیه‌ای بود و متشکل از تعدادی حکومت‌های محلی مستقل اداره میشد

آثار این دوره عبارتند از: 

کول فره:

کول فره برسی دره مانند در کوه‌های اطراف دشت، واقع در ۷ کیلومتری شمال شرقی ایذه‌ است که در عصر عیلام نو به عنوان نیایشگاه مورد استفاده قرار گرفته است در این شکاف ۶ نقش برجسته به همراه نوشتارهای عیلامی (میخی) اطلاعات تاریخی ارزشمندی را در آن می توان مشاهده نمود بیشتر این نقش برجسته‌ها مراسم مذهبی یا میهمانی‌های هانی شاه، پسر تاهی هی (تاخی هی) حاکم دست نشانده آیاپیر از طرف شوتروک ناهونته را یادآور می‌نماینداز نکات جالب توجه این نقش برجسته‌ها می‌توان به آداب و رسوم امور مذهبی عیلام اشاره نمود که در آن کاهنان در حال قربانی کردن حیوانات و نوازندگان در حال نواختن موسیقی و مردم یا بزرگان دارای حالتی خاص (شاید حالت خلسه) در نیایش و حمل خدایان می‌باشند.


نقش برجسته شهسوار

از کهن ترین نقش برجسته های مربوط به دوره عیلامی می‌باشد که در انتهای جاده منتهی به روستای کهباد یک در دل کوه نقش بسته‌استقبرستان شهسوار، از گورستان‌های باستانی پوشیده از شیرهای سنگی منطقه بختیاری، در این روستا واقع شده است.

اشکفت سلمان

تنگه‌ای در کوه الهک واقع در جنوب غربی ایذه‌است. در این تنگه چهار نقش برجسته وجود دارد که تمامی آن‌ها به هانی تعلق دارند که بیشتر به خانواده سلطنتی و خدایان اشاره نموده‌است. در این جایگاه باستانی روزگاری نیایشگاه «تاریشا» وجود داشته‌است.

برخی دیگر از آثار موجود در ایذه

خونگ یارعلی وند

در این جایگاه باستانی که در ۳ کیلومتری خونگ اژدر واقع شده‌است، نقش برجسته‌ای شامل دو فرد الیمایی در یک مراسم آیینی وجود دارد. 

خونگ کمال ونداین جایگاه باستانی در ۴ کیلومتری شمال خونگ یار علی وند واقع شده و دارای نقش برجسته‌ای به همراه کتیبه‌ای الیمایی است. 

خونگ اژدر

(۱۴۲ ق. م) درست پشت تخته سنگی که نقش برجسته عیلام قدیم قرار داشت، نقش برجسته‌ای متعلق به زمان پارتها قرار دارد

مهرداد اول( منبع :مطابقت تصویرشاه درنگارکند خونگ اژدر با تصویر سکه مهرداد اول اشکانی) شاه اشکانی را به همراه افراد بلندپایه الیمایی نشان می‌دهد.

قلعه کژدمک

در ارتفاعات خونگ اژدر قلعه‌ای از لاشه سنگ و ساروج و خشت با تاقهای هلالی و سنگی واقع شده که در این ناحیه به «قلعه کژدمک» معروف است.این قلعه احتمالاً در زمان اردشیر ساسانی متروک شده‌است.

ایذه در دوره ساسانی

از شهرهای آباد و پرجمعیت به‌ شمار می‌رفت و آتشکده آن تا زمان هارون الرشید برقرار بوده‌است.از روزگار خلافت عمر بن الخطاب، واژه ایذه عربی شد و آن را ایذج خواندند.

آثار دوره اتابکان لر 

بنایی از لاشه سنگ است که در اشکفت سلمان پس از حفاری نمایان شد. پس از بر کناری حکومت اتابکان در ۸۵۷ هـ. ق ایذه رو به خرابی و زوال رفت و ساکنان آن به کوچ روی آوردند.از دوره صفویه گورستانی با شیرهای سنگی در شاهسوار وجود دارد که البته تا دوره قاجار هم از آن استفاده می‌کردند.یاشوسن به گفته بعضی مورخان همان محل قصر شوسن مذکور در تورات است که در ایذج بوده. 

پل ایذج

این پل از شگفتی‌های قابل توجه تاریخی است،

زیرا جنس آن از سنگ و ملات ساروج بوده و بر روی بستر رودخانه‌ای خشک و بسیار عمیقی بنا شده‌است.

همچنین در ایذج آتشکده‌ای قرار داشته که تا زمان هارون الرشید فروزان بوده‌است.

بردگوریهای موجود در کوه‌های ایذه و بختیاری نیز حکایت از دین اهالی آن پیش از اسلام و در ایران باستان زرتشتی دارد.

شیرهای سنگی بردشیر

 نیز از آثار باستانی ایذه به‌ شمار می‌روند که البته نمونه‌های بسیاری در دیگر نقاط بختیاری یافت می‌شود.

صنایع دستی و قالی بختیاری

این شهر از قدیم مهد مردان و زنان هنرمند بسیاری بوده است و به همین دلیل دارای صنایع دستی بسیاری است که از دیرین در این شهر طرفداران زیادی هم از داخل کشور و حتی خارج از کشور داشته است

قالی بختیاری یکی از این صنایع دستی پرطرفدار است که از قدیم مورد توجه واقع گردیده که در آن نقش های بسیار زیبای حیوانات همچون بز کوهی کبک و غیره مشهود و قابل مشاهده است که در کنار آن ها گل و بوته هم خود نمایی می کند البته لازم بذکر است اصالت قالی بختیاری را به اشکال هندسی می شناسند و برای همه وجود اشکال هندسی نشانه ای از اصالت این قالی می باشد که با الیاف طبیعی در کنار هم بافته می شوداز دیگر صنایع دستی ایذه می‌توان گلیم بافی، نمد مالی، گیوه دوزی، چوقابافی، شیرسنگی تراشی و… نام برد.

که در آن نقش های بسیار زیبای حیوانات همچون بز کوهی کبک و غیره مشهود و قابل مشاهده است که در کنار آن ها گل و بوته هم خود نمایی می کند البته لازم بذکر است اصالت قالی بختیاری را به اشکال هندسی می شناسند و برای همه وجود اشکال هندسی نشانه ای از اصالت این قالی می باشد که با الیاف طبیعی در کنار هم بافته می شوداز دیگر صنایع دستی ایذه می‌توان گلیم بافی، نمد مالی، گیوه دوزی، چوقابافی، شیرسنگی تراشی و… نام برد.

در حال حاضر طایفه‌های زیر، تحت عنوان باب دیناران از شاخه هفت‌لنگ بختیاری که هم‌اکنون در حال کوچ‌نشینی، نیمه کوچ‌نشینی و یکجانشینی هستند در شهرستان ایذه و بخشهای مربوطه زندگی می‌کنند.

  1. طایفه عالی محمودی : علیمردان خانی و مهر علی خانی
  2. طایفه اُورک : مشتمل بر ۲۴ تیره است و لجم اورک یکی از زیر مجموعه‌های آن، خود دارای ۶ تیره می‌باشد.
  3. طایفه سِهید : دارای ۹ تیره است.
  4. طایفه گوروئی : دارای ۴ تیره است.
  5. طایفه سَر قُلی : دارای ۸ تیره است.
  6. طایفه نورُوزی : دارای ۶ تیره است.
  7. طایفه دِیناشی : دارای ۷ تیره است.
  8. سادات‌امام‌زاده‌سلطان‌ابراهیم: دارای ۲ تیره است.
  9. طایفه بویری : دارای ۸ تیره است.
  10. طایفه شالو : دارای ۸ تیره است. (شالو زیرمجموعه اورک می‌باشد).
  11. طایفه کورکور : دارای ۲ تیره است.
  12. طایفه مُلمُلی : دارای ۸ تیره است.
  13. طایفه سَلَه چین : دارای ۵ تیره است.
  14. طایفه بَندانی : دارای ۱۱ تیره است.
  15. طایفه سادات سید صالح : «سادات سید صالح از شاخه چهارلنگ می‌باشند».
  16. طایفه شیخ اَلبَرز :
  17. طایفه‌ای از عربها : (طُرِیفی و …) در ایذه ساکن هستند.

این مقاله در راستای شفاف سازی برخی از حقایق این شهر تاریخی برای علاقه مندان گردآوری شده است

منابعی همچون ویکی پدیا و سایت های ایرانی دیگر دارد هرگونه مقایرت برخی از متون با حقایق تاریخی قابل تغییر است و شما کاربران می توانید با ذکر منبع و ارسال مطلب مرتبط و اشاره مستقیم آن را تغییر دهید و با نام خود منتشر کنید

توجه داشته باشید مطالب و دلایل تغییر فقط با ارائه منبع معتبر قابل قبول می باشد

منبع: ویکی پدیا

درباره ی محمد سلحشوری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *