تیتر خبرها
خانه / بختیاری / ناظم العلوم بختیاری از روشنفکران گمنام عصر مشروطه

ناظم العلوم بختیاری از روشنفکران گمنام عصر مشروطه

ناظم العلوم بختیاری از روشنفکران گمنام عصر مشروطه است که ما قصد داریم در این مقاله در مورد او و برخی از جزئیات زندگی او با شما صحبت کنیم در ادامه با ویکی بختیاری همراه باشید

به قلم: محسن حیدری

نصرالله خان بختیاری (بعدها: ناظم العلوم) در منطقه بختیاری به دنیا آمد. پدرش محمدحسین خان (ملقب به سپهدار) حاکم منطقه بختیاری و از نزدیکان مظفرالدین میرزا ولیعهد ناصرالدین شاه بود. نصرالله فرزند کوچک خانواده بود. جد پدری اش، امامقلی خان بختیاری (ملقب به حاج ایلخانی)، سالها نائب الحکومه و حاکم منطقه بختیاری بود.

نصرالله خان بختیاری اولین خان زاده بختیاری بود که قبل از مشروطیت (احتمالا با حمایت مظفرالدین میرزا ولیعهد) برای تحصیل به سوئیس اعزام شد.

وی در پایان دوره سلطنت مظفرالدین شاه به ایران بازگشت. در دوره وزارت خارجه میرزا نصرالله خان نایینی مشیرالدوله از وی دعوت شد به تدریس در مدرسه علوم سیاسی وزارت خارجه بپردازد. به این ترتیب نصرالله خان جزو نسل اول اساتید «مدرسه علوم سیاسی» به شمار می رود. وی از ۱۲۷۹ تا ۱۲۸۵ ش در مدرسه علوم سیاسی (که بعدا هسته اولیه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران (در سال ۱۳۱۳ ش) را تشکیل داد)، به تدریس پرداخت و لقب «ناظم العلوم» را (احتمالا از مظفرالدین شاه) دریافت کرد. لقب «ناظم العلوم» قبل از وی متعلق به علی خان بود که از موسسان مدرسه علمیه تهران از نخستین مدارس مدرن ایران است.

(توضیح اینکه مدرسه سیاسی یا مدرسه علوم سیاسی در نیمه شعبان ۱۳۱۷ هجری قمری برابر با ۲۸ آذر ماه ۱۲۷۸ هجری شمسی در چارچوب وزارت امور خارجه تأسیس شد. مدرسه سیاسی وزارت خارجه و مدرسه حقوق وزرت عدلیه در اسفند ماه ۱۳۰۵ به پیشنهاد وزارت معارف و تصویب هیأت وزیران وزارتخانه‌های متبوع خود جدا و ضمیمه وزارت معارف شدند. یک سال بعد، مدرسه حقوق و علوم سیاسی پا به عرصه وجود گذاشت و بعدها با نام دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی در چارچوب دانشگاه تهران قرار گرفت. دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، و مدارس سه‌گانه سلف آن، نقش مهمی در پرورش نسل اول نیروی انسانی متخصص مورد نیاز دولت مدرن ایران داشتند).

علی اکبر دهخدا که دانشجوی اولین دوره مدرسه علوم سیاسی بوده، از نصرالله خان بختیاری ناظم العلوم به عنوان نخستین متولیان مدرسه در کنار مشیرالملک پیرنیا، محمدحسین فروغی ذکاء الملک اول، محمدتقی اعتمادالاسلام و دیگران نام می برد.

نصرالله خان بختیاری از نزدیکان میرزا سلیمان خان میکده از مؤسسین مشروطیت ایران بود و در بسیاری جلسات مهم مشروطیت که در منزل میرزا سلیمان تشکیل می شد، حضور داشت.

میرزا سلیمان در این باره می نویسد:


«برای ضبط در تاریخ، نام نامی و اسم گرامی اعضاء آن مجمع ملی را که در حقیقت هسته انقلاب مشروطیت ایران بود و با نیروی ایمان و اخلاص در راه آزادی و مشروطیت قدم گذاردند و فداکاری‌ها کردند و در آن دوره تاریک چراغ هدایت افکار را در دست گرفته و به پرورش ارواح پرداختند و به‌قیمت جان و هستی خود به ‌ملت ایران آزادی بخشیدند، می‌نگاریم و امیدواریم که فرزندان آینده ایران، همانطور‌ی که از داشتن پدرانی چون آن آزادمردان مفتخر و سرافرازند و مباهات می‌کنند، طریقه و رویه آنان را سرمشق زندگانی خود قرار دهند و سعادت دنیا و آخرت را در خدمت وطن و آزادی بدانند.

تمام افرادی‌که نام پر افتخارشان در این نامه ملی ضبط شده، در راه مشروطیت و بدست ‌آوردن آزادی فداکاری نمودند و انحرافی در راهی که پیش گرفته بودند پیدا نشده و لکه خیانتی دامن پاک آنها را آلوده نکرد» و سپس نام برخی افراد از جمله نصرالله خان بختیاری ناظم العلوم را درج می کند.

ناگفته نماند که برخی منتقدان که سلیمان میرزا میکده را روشنفکری غربگرا می دانند، نزدیکی نصرالله خان بختیاری به او را از نقاط مبهم کارنامه وی می دانند.

گفتنی است کتاب روزشمار تاریخ معاصر ایران، او را با ناظم العلوم سوم (محمدصفی خان فرزند علی خان ناظم العلوم) اشتباه گرفته است که لازم است پژوهشگران ارجمند از این اشتباه برحذر باشند.

نصراله خان در سال ۱۳۲۵ ق (۱۲۸۶ ش) یعنی سال صدور فرمان مشروطیت درگذشت. دولت ضمن تقدیر از خدمات وی، لقب ناظم العلوم را به‌ محمدصفی‌ خان‌ ناظم‌ مدارس‌ تهران‌ اعطا کرد که سند آن در آرشیو نگارنده موجود است.

به قلم: محسن حیدری

منابع:

  • محمدعلی فروغی و ساختارهای نوین، علی اصغر حق دار
  • تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، مهدی ملک زاده
  • از مدرسه علوم سیاسی تا دانشکده وزارت خارجه، محمد خوشرو

درباره ی محمد سلحشوری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *